اين زمينه مىبايد از خدماتى صحبت كرد كه روستاييان در اختيار مأموران سيار قرار مىدادند ؛ روستاييان به اجبار به آنان و ملازمانشان جا و مكان مىدادند . اين خدمات قونالقا ( ميهمانانه - م . ) ناميده مىشد . روستاييان سيورسات اين مأموران و چهارپايان‌نشان را نيز تهيه مىكردند . اين تكليف در مورد انسانها علفه و در خصوص چهارپايان علوفه نام داشت . واژه الاغ به تكليفى اشاره داشت كه روستاييان براين مأموران و ملازمانشان تهيه مىديدند ( يعنى وسيله سوارى ) ؛ حال آنكه الام به خدمات اجبارى تهيه راههاى محلى اشاره داشت . شيوه و شكل گرفتن اين خدمات حتى در زمان صفويان ، همان بود كه در دوره ايلخانان به كار مىرفت « 1 » . از دوره مغولان تا پايان دوره صفوى اسنادى در دست است كه خدمات مورد نياز را با عناوين بيگار و شكار مشخص ساخته است . اصطلاح شكار به احتمال به خدماتى اشاره داشت كه در نخجير ارائه مىشد نظير تهيه و تدارك چهارپا . بيگار هم به انواع بيگارى ازجمله تدارك نيروى كار كشاورزى اطلاق مىشد . شمار روزهاى بيگارى روستاييان به هيچ‌وجه بيش از اندازه نبود . مثلا در روزگار اوزون حسن مدت بيگارى آنان درهر سال دو و سه روز بود و روستاييان مىتوانستند با پرداخت پول معادلى از بيگارى معاف گردند « 2 » . ولى پيشه‌وران شهرها بخصوص در دوره صفويان در معرض انواع بيگارى قرار داشتند . آنان را براى كار در طرحهاى عمارات عظيم براى شاه دعوت مىكردند . بدين ترتيب حاكم مىتوانست بدون هزينه كردن مبالغ هنگفت از خزانه به انجام طرحهاى عظيم عمارت‌سازى خود نايل شود - در اين مورد مىتوان تزيين معمارى شهر اصفهان را در زمان شاه عباس اول و جانشينان او يادآورى كرد . سازمانبندى اين نظام كامل كار با شيوه‌هاى دقيقى مثل بنيچه و ماليات بر صناعت صورت مىگرفت : كلانتر نيروى انسانى مورد نياز را برآورد مىكرد و آن را به ريش‌سفيدان اصناف مىداد تا به دست پيشه‌وران برسد . ارمنيان جلفا كه به احتمال داراى اصنافى نبوده‌اند ، پىدرپى براى انجام بيگارى فراخوانده مىشدند تا از مهارت يدى آنان استفاده شود . كلانتر ارمنيان جلفا با دستيارى كدخدايان ( رؤساى محلات مختلف مسكونى ) كار را بين ساكنان محله شهر تقسيم مىكرد تا بر اساس حرفه خاص خود كار بكنند « 3 » .

--> ( 1 ) - بوسه ، Untersuchungen ، صص 105 به بعد ؛ مينورسكى ، « سيورغالى از زمان قاسم بن جهانگير » ، ص 948 ؛ پطروشفسكى ، كشاورزى ، جلد 2 صص 300 - 294 . ( 2 ) - هينتس ، « Das Steuerwesen Ostanatoliens » ، ص 182 ؛ در مورد بيگارى نگاه كنيد به : پطروشفسكى ، كشاورزى ، جلد 2 ، ص 2 - 240 . ( 3 ) - شاردن ، جلد 5 ، ص 404 ؛ مينورسكى ، تذكرة الملوك ، صص 20 ، 181 ؛ بوسه ، Untersuchungen ، سند شماره 10 .